اصول نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه

اصول نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه

اشتراک گذاری پست

اصول نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه

آزمایشگاه‌ محیطی است که در آن انواع مواد شیمیایی نگهداری شده و مورد استفاده قرار می‌گیرید. اغلب مواد شیمیایی بسیار حساس هستند و با یکدیگر ناسازگار می‌باشد و ترکیب شدن آنها با یکدیگر ممکن است منجر به حوادث ناگوار همچون انفجار و آتش‌سوزی شود. از این رو نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه اهمیت ویژه‌ای دارد و برای جلوگیری از ترکیب ناخواسته این مواد و بروز حوادث ناگوار لازم است نکات ایمنی و روش‌های نگهداری اصولی از آنها مورد توجه سرپرست و پرسنل آزمایشگاه قرار گیرد. از آن جایی که ذخیره مواد شیمیایی یکی از مهم‌ترین نکات ایمنی است که باید رعایت شود، در این مقاله رستا فرایند قصد داریم نکاتی را پیرامون نگهداری مواد شیمیایی مختلف مطرح نماییم.

حوادث ناشی از نگهداری غیر اصولی مواد شیمیایی در آزمایشگاه

طبق گفته هیئت تحقیقات ایمنی و خطر مواد شیمیایی آمریکا بین سال‌های 2001 تا 2018 میلادی، نزدیک به 262 حادثه شیمیایی رخ داده است که منجر به جراحت 490 نفر و فوت 10 نفر از پرسنل آزمایشگاه‌ها شده است. تمامی این حوادث تنها بر اثر عدم رعایت نکات ایمنی و احمال‌کاری در نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه رخ داده است. در حالی که اگر رعایت این نکات مدنظر قرار می گرفت چنین حوادثی رخ نمی‌داد. در زیر برخی از حوادث ناشی از نگهداری غیر اصولی از مواد شیمیایی ذکر شده است:

انفجار یک حلال اکسید کننده

تمامی پرسنل آزمایشگاه باید بدانند که اسید نیتریک بامواد آلی به شدت واکنش می‌دهند و در اثر یک واکنش گرمازا، میزان زیادی گرما و گاز تولید می‌کنند. بنابراین باید این اسید درون یک ظرف مهر و موم شده و در کمد نگهداری مواد شیمیایی ذخیره شود. لازم به ذکر است گازهای ناشی از اسید نیتریک ممکن است به ظرف حاوی خود فشار وارد کرده و منجر به شکسته شدن ظرف گردند.

ظروف زباله آغشته به مواد شیمیایی

زمان ریختن مواد شیمیایی زائد در ظروف زباله، حتما بررسی کنید ظرف زباله کاملا تمیز و عاری از هرگونه مواد شیمیایی باشد. در اینصورت در اثر نگهداری غیر اصولی مواد شیمیایی در آزمایشگاه ممکن است واکنش‌های خطرناکی رخ دهد ومنجر به بروز حوادث جبران‌ناپذیری شود.

اقدامات ضروری نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه

اقدامات ضروری و مهم برای تفکیک مناسب مواد شیمایی از یکدیگر شامل

می‌باشد. در حالت کلی قاعده و قانون خاصی برای دخیره مواد شیمیایی در آزمایشگاه‌ها وجود ندارد، تنها باید هنگام نگهداری این مواد نکاتی را مد نظر قرار دهید. برای مثال هنگام نگهداری مواد مایع و جامد باید حجم مواد شیمیایی و فضای ذخیره‌سازی که در اختیار دارید را مورد توجه قرار دهید.

متخصصان ایمنی اسنفاده از کمد آزمایشگاهی و کابینت آزمایشگاهی جداکننده را برای نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه توصیه می‌کنند. لازم به ذکر است در صورت محدود بودن فضا استفاده از تجهیزات مهار کننده قابل قبول هستند. تنها باید اطمینان حاصل کنید که این تجهیزات به اندازه کافی بزرگ باشند و بتوانند تمام حجم ذخیره شده را در خود جای دهند.

ویژگی‌ها مکان ذخیره‌سازی مواد شیمیایی در آزمایشگاه

برخی از مهم‌ترین ویژگی‌های مکان نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه عبارتند از:

  • محل نگهداری مواد شیمیایی باید کاملا ایمن و سرپوشیده باشد.
  • ظرف‌های حاوی مواد شیمیایی باید روی سطوح غیرقابل نفوذ نظیر سطوح پوشیده شده با اپوکسی نگهداری شوند.
  • محوطه باید دارای تهویه مناسب نظیر هود آزمایشگاهی و فن آزمایشگاهی باشد.
  • دوش و چشم شوی اضطراری در فاصله نزدیک به محل آزمایش وجود داشته باشد.
  • در محیط آزمایشگاه باید خوردن، آشامیدن و سیگار کشیدن ممنوع باشد.
  • تجهیزات مناسب مهار کننده آتش نظیر کپسول‌های آتش نشانی در دسترس افراد باشد.
  • علائم استفاده از وسایل حفاظت فردی هنگام کار باید در مکان‌های در معرض دید نصب شوند.
  • مواد شیمیایی ناسازگار باید در محل‌های مجزا نگهداری شوند.
  • مواد اشتعال‌زا باید در کمد نگهداری از مواد قابل اشتعال و دور از حرارت و گرما نگهداری شوند.
  • ارتفاع ظروف شامل مواد شیمیایی که روی یکدیگر چیده شده‌اند نباید بیش از 3 متر باشد.
  • تعداد گالن‌های قرار گرفته روی هم نباید بیشتر از 3 گالن باشد و ترجیحا با استفاده از پالت از یکدیگر جدا شوند.

دستورالعمل تفکیک ایمن مواد شیمیایی از یکدیگر

  • مواد سمی فرار و مواد شیمیایی بودار باید در کابینت‌هایی با تهویه مناسب نگهداری شوند.
  • مواد شیمیایی ابتدا باید به دو دسته آلی و غیرآلی تقسیم شوند و سپس براساس سازگاری جدا گردند.
  • محل نگهداری مواد شیمیایی در آزمایشگاه با توجه به نوع ماده شیمیایی باید در نظر گرفته شود.
  • مواد شیمیایی بعد از هربار استفاده باید در محل قبلی خود قرار گیرند.
  • مواد قابل اشتعال باید در کمد نگهداری مواد شیمیایی یا در قوطی‌های ایمنی قرار گیرند.
  • جنس قفسه‌ها باید با مواد شیمیایی که روی آن قرار می‌گیرد سازگار باشد و واکنش شیمیایی نمی‌دهد.
  • به هیچ عنوان مواد شیمیایی را براساس حروف الفبا تقسیم نکنید. این مواد تنها باید براساس سازگاری در یک گروه قرار گیرند.
  • مواد شیمیایی را درون کابینت دیواری و قفسه‌های بلند قرار ندهید. بهتر است این مواد در ارتفاع کم و در معرض دید باشند.
  • مواد شیمیایی نباید روی میز یا زیر هود شیمیایی رها شوند. مگر مواردی که قرار است همان لحظه مورد استفاده قرار گیرند.